Aktivnosti članova komisije za slobodu vjere
Članovi Komisije za slobodu vjere Rijaseta Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini tokom septembra 2026. godine učestvovali su u više aktivnosti na kojima su predstavili rad Komisije i njene nalaze o stanju slobode vjere muslimana i muslimanki u Bosni i Hercegovini te zagovarali provođenje preporuka za unapređenje njihovog položaja.
Harun Išerić i Senada Tahirović učestvovali su kao panelisti na konferenciji „Rasizam, vjera i uvjerenje: izazovi i prilike“, održanoj 8. i 9. septembra 2026. godine u Sarajevu, u organizaciji Evropske unije, Vijeća Evrope i Misije OSCE-a u Bosni i Hercegovini, u partnerstvu s Ministarstvom za ljudska prava i izbjeglice Bosne i Hercegovine i Institucijom ombudsmena za ljudska prava Bosne i Hercegovine.
Senada Tahirović je govorila, 8. septembra na panelu „Mržnja, stigmatizacija i dehumanizacija: incidenti, krivična djela i govor – manifestacije, učinci i odgovori“, o antimuslimanskoj mržnji u postgenocidnom društvu i nalazima koji proizlaze iz više od deset godina monitoringa Komisije za slobodu vjere. U izlaganju je ukazala na ograničenja procjenjivanja razmjera islamofobije isključivo prema broju evidentiranih slučajeva, budući da mnogi incidenti ostaju neprijavljeni ili bez dostupnih podataka o njihovom institucionalnom ishodu. Predstavila je nalaze Komisije o napadima na povratnike, džamije, mezarja i druge objekte, diskriminaciji i ograničavanju vjerskog izražavanja te porastu antimuslimanskog govora u javnom i političkom prostoru. Posebno je govorila o rasijalizaciji muslimanskog i bošnjačkog identiteta i normaliziranju narativa kojima se muslimani predstavljaju kao strano tijelo, sigurnosna i civilizacijska prijetnja ili politički nelojalna zajednica. Ukazano je i na to da se takvi narativi ciljano plasiraju izvan Bosne i Hercegovine, gdje postaju dijelom širih procesa porasta antimuslimanske mržnje i islamofobije. Naglašeno je da se, zbog iskustva koje je prethodilo genocidu, iskustva samog genocida, progona i sistematskog uništavanja vjerskih objekata, njihovo djelovanje u postgenocidnom bosanskohercegovačkom društvu mora posmatrati s posebnom pažnjom te da odgovor institucija ne može ostati na povremenim javnim osudama pojedinačnih incidenata.
Na panelu „Rasna i vjerska diskriminacija: manifestacije, učinci i odgovori“, održanom 9. septembra, Harun Išerić predstavio je trendove u ograničavanju slobode vjere i izazove s kojima se muslimani i muslimanke u Bosni i Hercegovini suočavaju u njenom uživanju u periodu od 2014. do 2025. godine. Predstavio je zaključke koji proizlaze iz prakse Evropskog suda za ljudska prava, posebno iz predmeta Hamidović protiv Bosne i Hercegovine, kao i iz predmeta koje je razmatrala Komisija za slobodu vjere, a koji se najčešće odnose na pravo na nošenje mahrame i brade, osiguravanje prostora za obavljanje namaza te odsustvo s posla radi obavljanja džuma-namaza.
Kao vodeće izazove Išerić je izdvojio pozivanje na proces evropskih integracija kao opravdanje za ograničavanje slobode vjere, izostanak otvorene i javne rasprave o slobodi vjere u pravosudnim institucijama, svođenje vjere isključivo na privatnu sferu, propust da se u odnosu na sudije i tužioce izabere mjera koja najmanje ograničava slobodu vjere te stvaranje okruženja obilježenog islamofobijom i antimuslimanskom mržnjom u javnim istupima političara i nosilaca javnih funkcija, naročito u entitetu Republika Srpska.
Predsjednik Komisije, muftija dr. hfz. Mevludin-ef. Dizdarević, i članica Komisije Senada Tahirović sastali su se 15. septembra 2026. godine u Rijasetu Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini s ambasadoricom Evren Dağdelen Akgün, ličnom predstavnicom predsjedavajućeg OSCE-a za borbu protiv netolerancije i diskriminacije prema muslimanima.
Muftija Dizdarević predstavio je mandat i višegodišnji rad Komisije na praćenju i dokumentiranju kršenja prava na slobodu vjere muslimana i muslimanki. Tokom razgovora ukazano je na različite oblike diskriminacije, činjenicu da veliki broj slučajeva ostaje neprijavljen, izostanak informacija o postupanju nadležnih institucija te porast antimuslimanskog rasizma i dehumanizirajućih narativa.
Ambasadorici Akgün uručen je primjerak aktuelnog izvještaja Komisije, a posebno joj je predstavljen Specijalni izvještaj o institucionalnoj antimuslimanskoj mržnji i islamofobiji u Republici Srpskoj. U tom kontekstu skrenuta je pažnja na antimuslimansku retoriku na posebnim sjednicama Narodne skupštine Republike Srpske iz marta 2025. godine, tokom kojih su Bošnjaci i muslimani predstavljani kao politička, sigurnosna i civilizacijska prijetnja, kao i na kontinuitet proizvodnje takvih narativa i njihov doprinos širenju netrpeljivosti prema muslimanima. Razgovarano je i o položaju muslimanske djece u obrazovnom sistemu Republike Srpske te drugim oblicima diskriminacije koje Komisija registrira.
Naglašeno je da preventivni programi, posebno oni koje provode institucije poput OSCE-a, trebaju obuhvatiti etnonacionalističku radikalizaciju, glorifikaciju ratnih zločinaca, dehumanizaciju i antimuslimansku mržnju među mladima. Istaknuto je da je prema svim oblicima radikalizacije potrebno primjenjivati jednake standarde i osigurati jednaku institucionalnu pažnju.
Ambasadorica Akgün iskazala je interes za rad Komisije i prepoznala značaj njenog dugogodišnjeg iskustva u praćenju i dokumentiranju kršenja prava na slobodu vjere i antimuslimanske mržnje te spremnost da preporuči snažniju saradnju i komunikaciju s Komisijom o pitanjima iz njenog mandata.
U odvojenom susretu s predstavnicom OSCE-a član Komisije Harun Išerić posebnu pažnju skrenuo je na činjenicu da ugovor između države Bosne i Hercegovine i Islamske zajednice nije potpisan ni nakon više od deset godina, što Islamsku zajednicu stavlja u nejednak položaj u odnosu na druge crkve i vjerske zajednice.
Razgovarano je i o potrebi primjene standarda razumne prilagodbe pravila odijevanja u javnoj službi i pravosuđu kako bi se uvažile vjerske potrebe muslimana i muslimanki. Kao jedan od mogućih primjera prilagodbe spomenuto je dopuštanje nošenja perike sudijama i tužiteljicama, čime bi se mogla prekriti i mahrama koju nosi muslimanka.
Među ostalim temama bili su olakšavanje prijavljivanja incidenata motiviranih mržnjom, poticanje korištenja mehanizama građanske odgovornosti za diskriminirajući govor, intenzivniji angažman Institucije ombudsmena za ljudska prava Bosne i Hercegovine, uključujući primjenu situacionog testiranja, jačanje ljudskih kapaciteta Ministarstva za ljudska prava i izbjeglice Bosne i Hercegovine te osiguravanje finansijske podrške organizacijama i inicijativama koje promoviraju slobodu vjere, imajući u vidu obaveze Ministarstva u provođenju Zakona o slobodi vjere i pravnom položaju crkava i vjerskih zajednica.
Po okončanju posjete Bosni i Hercegovini ambasadorica Evren Dağdelen Akgün pripremit će izvještaj i preporuke za suzbijanje netolerancije i diskriminacije prema muslimanima u Bosni i Hercegovini.